Zaloguj się

  • Home  /
  • Aktualności   /
  • Prezentacja instrumentów finansowych w sprawozdaniu finansowym

Prezentacja instrumentów finansowych w sprawozdaniu finansowym

Zakres informacji wykazywanych w sprawozdaniu finansowym przedstawiony w Załączniku nr 1 do Ustawy o rachunkowości (UoR) tj. obowiązującym dla jednostek innych niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji, nie zawiera szczegółowych zasad w odniesieniu do prezentacji instrumentów finansowych.

Zasady takie zostały szczegółowo określone w Rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 12.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (dalej Rozporządzenie).

Rozporządzenie nie zawiera wzoru sprawozdania finansowego, które uwzględniałoby specyfikę instrumentów finansowych, w odróżnieniu np. od wzoru sprawozdań finansowych obowiązujących jednostki sektora finansowego na podstawie stosownych rozporządzeń (biura maklerskie, banki etc.).W praktyce, jednostki spoza sektora finansowego, są zobowiązane stosować wzory sprawozdań określone w Załączniku nr 1 do UoR. Warto w tym miejscu przypomnieć, że na podstawie Art. 50 ust. 1 UoR, informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym mogą być wykazywane ze szczegółowością większą niż określona w załącznikach do UoR, jeżeli wynika to z potrzeb lub specyfiki jednostki.

Szczegółowe przepisy w zakresie prezentacji instrumentów finansowych znajdują się w Rozdziale V Rozporządzenia.

Jednostki sporządzające sprawozdanie finansowe, prezentują w bilansie instrumenty finansowe w podziale na długoterminowe i krótkoterminowe.

Aktywa finansowe prezentowane są w aktywach długoterminowych bądź krótkoterminowych zgodnie z definicją aktywów trwałych i obrotowych. Aktywa obrotowe (krótkoterminowe) w przypadku aktywów finansowych, są płatne i  wymagalne lub przeznaczone do zbycia w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego lub od daty ich założenia, wystawienia lub nabycia, albo stanowią aktywa pieniężne. Aktywa trwałe (długoterminowe) to aktywa jednostki, które nie są zaliczane do aktywów obrotowych.

Zgodnie z wzorem bilansu instrumenty finansowe stanowiące aktywa finansowe mogą być prezentowane w następujących pozycjach:

– należności długoterminowe (A.III),

– inwestycje długoterminowe (A.IV),

– inne należności krótkoterminowe (B.II.1b lub B.II.2c),

– krótkoterminowe aktywa finansowe (B.III.1a, lub lit. 1b lub 1c).

Zobowiązania finansowe prezentowane są wg podobnej zasady w pasywach w następujących pozycjach:

– zobowiązania długoterminowe (B.II.1 lub 2),

– zobowiązania krótkoterminowe (B.III.1b lub B.III.2a lub lit. b,c,f,i).

Instrumenty kapitałowe prezentuje się w pozycji kapitału własnego (A.I lub A.V).

Skutki przeszacowania aktywów finansowych, odpisy aktualizujące ich wartość, jak również związane z tymi aktywami nabyte kupony odsetkowe i przychody odsetkowe, prezentuje się w pozycjach, do których zakwalifikowano aktywa finansowe, zaś skutki przeszacowania zobowiązań finansowych, odpisy amortyzacyjne oraz koszty odsetkowe związane z tymi zobowiązaniami w pozycjach, do których zakwalifikowano zobowiązania finansowe.

Może zajść sytuacja, że ten sam składnik aktywów bądź zobowiązań będzie musiał być zaprezentowany w bilansie w rozbiciu na dwie części. Przykładowo nastąpi to w sytuacji, gdy mamy do czynienia z pożyczką udzieloną na okres powyżej jednego roku, a rozpatrując harmonogram spłat na dzień bilansowy, część z nich nastąpi dopiero po upływie jednego roku od dnia bilansowego.
W takiej sytuacji część pożyczki, której spłata przypada po upływie roku od dnia bilansowego należy zaprezentować w długoterminowych aktywach finansowych, a część której spłata przypada w okresie krótszym niż jeden rok od dnia bilansowego w krótkoterminowych aktywach finansowych.

Należy również wziąć pod uwagę przepisy UoR, zgodnie z którymi aktywa finansowe należy wykazywać w podziale na inwestycje w jednostkach powiązanych i w pozostałych jednostkach.

W odniesieniu do rachunku zysków i strat skutki przeszacowania aktywów finansowych, odpisy aktualizujące ich wartość oraz przychody z tytułu odsetek zalicza się do przychodów lub kosztów finansowych:

– w przypadku aktywów wycenianych w skorygowanej cenie nabycia – jako przychody lub koszty z tytułu odsetek,

– w przypadku aktywów finansowych wycenianych w wartości godziwej lub cenie nabycia – jako przychody lub koszty z tytułu aktualizacji wartości inwestycji.

Skutki przeszacowania zobowiązań finansowych zaliczonych do kategorii przeznaczonych do obrotu, w tym koszty odsetkowe oraz wynik z operacji wyłączenia zobowiązania finansowego (§ 18 pkt. 4 Rozporządzenia), ujmuje się jako przychody lub koszty z tytułu aktualizacji wartości inwestycji. W innych przypadkach wykazuje sie przychody lub koszty z tytułu odsetek.

Wyniki ze sprzedaży oraz inne zyski i straty, ustalone na dzień wyłączenia z ksiąg rachunkowych aktywów finansowych zaliczonych do kategorii przeznaczonych do obrotu lub dostępnych do sprzedaży (w tym także odniesione na kapitał z aktualizacji wyceny), wykazuje się w rachunku zysków i strat odpowiednio jako zysk lub stratę ze zbycia inwestycji.

Jeżeli w aktywach bilansu wykazuje się dłużne instrumenty finansowe, pożyczki udzielone lub należności własne, to bez względu na sposób ich wyceny w dodatkowych informacjach i objaśnieniach podaje się przychody z odsetek wyliczone za pomocą stóp procentowych wynikających z zawartych kontraktów, przypadające na okres objęty sprawozdaniem finansowym, z podziałem na kategorie aktywów, których odsetki te dotyczą, przy czym odsetki naliczone i zrealizowane w danym okresie wykazuje się odrębnie od odsetek naliczonych, lecz niezrealizowanych. Odsetki niezrealizowane wykazuje się z podziałem według terminów zapłaty:

  • do trzech miesięcy,
  • powyżej trzech do dwunastu miesięcy,
  • powyżej dwunastu miesięcy

– od dnia sporządzenia sprawozdania finansowego.

Jeżeli w okresie objętym sprawozdaniem dokonano odpisów aktualizujących wartość pożyczek udzielonych lub należności własnych z tytułu trwałej utraty ich wartości, to w dodatkowych informacjach i objaśnieniach podaje się naliczone od tych wierzytelności odsetki, które do dnia sporządzenia sprawozdania finansowego nie zostały zrealizowane.

Z kolei jeżeli w pasywach bilansu wykazuje się zobowiązania finansowe, to, bez względu na sposób ich wyceny, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach podaje się koszty obciążające jednostkę z tytułu odsetek od tych zobowiązań, wyliczonych za pomocą stóp procentowych wynikających z zawartych kontraktów, przypadające na okres objęty sprawozdaniem finansowym, z podziałem na koszty odsetek związane z zobowiązaniami zaliczonymi do przeznaczonych do obrotu, pozostałymi krótkoterminowymi zobowiązaniami finansowymi oraz długoterminowymi zobowiązaniami finansowymi; koszty odsetek naliczone i zrealizowane w danym okresie ujmuje się odrębnie od kosztów odsetek naliczonych, lecz niezrealizowanych. Odsetki niezrealizowane wykazuje się z podziałem według terminów zapłaty:

  • do trzech miesięcy,
  • powyżej trzech do dwunastu miesięcy,
  • powyżej dwunastu miesięcy

– od dnia sporządzenia sprawozdania finansowego.

Ponadto, regulacje zawarte w § 40 ust. 1 Rozporządzenia nakładają na jednostki zobowiązane do jego stosowania obowiązek ujawniania szeregu szczegółowych informacji na temat instrumentów finansowych. Dla wszystkich posiadanych instrumentów finansowych zamieszcza się:

– podstawową charakterystykę, ilość i wartość instrumentów finansowych, w tym opis istotnych warunków i terminów, które mogą wpływać na wielkość, rozkład w czasie oraz pewność przyszłych przepływów pieniężnych,

– opis metod i istotnych założeń przyjętych do ustalania wartości godziwej aktywów i zobowiązań finansowych wycenianych w takiej wartości,

– opis sposobu ujmowania skutków przeszacowania aktywów zaliczonych do kategorii dostępnych do sprzedaży, to jest, czy jednostka odnosi je do przychodów lub kosztów finansowych, czy też do kapitału (funduszu) z aktualizacji wyceny,

– wartość wykazanych w bilansie instrumentów finansowych wycenianych w wartości godziwej, jak również odpowiednio skutki przeszacowania odniesione na kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny w okresie sprawozdawczym lub zaliczone do przychodów lub kosztów finansowych okresu sprawozdawczego,

– szczegółową tabelę zmian w kapitale (funduszu) z aktualizacji wyceny w zakresie instrumentów finansowych, obejmującą stan kapitału na początek i na koniec okresu sprawozdawczego oraz jego zwiększenia i zmniejszenia, w szczególności z tytułu:

– objaśnienie do każdej kategorii aktywów finansowych, wyróżnionych według kategorii, przyjętych zasad wprowadzania do ksiąg rachunkowych instrumentów finansowych nabytych w wyniku transakcji dokonanych na rynku regulowanym,

– określenie ryzyka zmiany stopy procentowej, a w szczególności informację o wcześniej przypadającym terminie wykupu lub wynikającym z umowy terminie przeszacowania wartości instrumentów finansowych, a także o efektywnej stopie procentowej, jeżeli jej ustalenie jest zasadne,

– określenie ryzyka kredytowego, a w szczególności informację o oszacowanej maksymalnej kwocie straty, na jaką jednostka jest narażona, bez uwzględnienia wartości godziwej jakichkolwiek przyjętych lub poczynionych zabezpieczeń, w przypadku gdyby wierzyciel nie wywiązał się ze świadczenia, z podaniem informacji o koncentracji tego ryzyka.

Istotna część niezbędnych ujawnień dotyczy ryzyka. Dokonuje się ich w formie opisowej, można też uzupełnić o informacje ilościowe (wg MSR informacje ilościowe są niezbędne) Jednostki powinny odnieść się do ryzyka kredytowego, płynności i rynkowego.

Ryzyko kredytowe dotyczy sytuacji, kiedy kontrahent nie wywiązuje się z płatności. Należy przedstawić kwotowo maksymalne narażenie z uwzględnieniem instrumentów pozwalających to ryzyko ograniczyć np. posiadanych zabezpieczeń majątkowych. Ryzyko płynności jest związane z wystąpieniem sytuacji, gdy jednostka nie będzie w stanie na bieżąco regulować swoich zobowiązań. Natomiast ryzyko rynkowe obejmuje m.in. ryzyko cenowe, stopy procentowej walutowe.

Pozostałe ujawnienia, których wymaga Rozporządzenie dotyczą m.in. przekwalifikowania składników z kategorii przeznaczonych do obrotu, odpisów aktualizujących z tytułu utraty wartości aktywów finansowych, wartości godziwej aktywów finansowych i zobowiązań finansowych, których nie wycenia się w wartości godziwej, w niektórych sytuacjach przyczyn dla których nie można było wiarygodnie ustalić wartości godziwej.

Przepływy pieniężne związane z instrumentami finansowymi prezentuje się w rachunku przepływów pieniężnych w działalności inwestycyjnej lub finansowej, więc wymagane są stosowne korekty przepływów z działalności operacyjnej.

public_relations

Napisz komentarz